Rewolucja w polskiej ortografii od stycznia 2026. Co musisz wiedzieć o zmianach w pisowni

Rada Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk przygotowała zmiany, które mają ułatwić życie wszystkim piszącym po polsku i zlikwidować wątpliwości, z którymi borykają się nawet osoby bardzo dobrze wykształcone.

Mieszkańcy miast od teraz z wielkiej litery

Jedna z najważniejszych zmian dotyczy pisowni nazw mieszkańców. Do tej pory zasada była skomplikowana – nazwy mieszkańców planet, kontynentów, państw i regionów zapisywaliśmy wielką literą (Europejczyk, Polak, Małopolanin), ale już nazwy mieszkańców miast, wsi, osiedli czy dzielnic małą (warszawianin, nowohucianin, wrocławianin).

Od stycznia 2026 roku wszystkie nazwy mieszkańców będziemy pisać wielką literą. Przykłady:

• warszawianin → Warszawianin,
• krakowianin → Krakowianin,
• nowohucianin → Nowohucianin,
• wrocławianin → Wrocławianin,
• zgierzanin → Zgierzanin.

Zmiana ma uprościć pisownię, choć jednocześnie może wprowadzić pewne zamieszanie. Od teraz Warszawianin będzie oznaczał zarówno mieszkańca miasta Warszawa, jak i regionu warszawskiego – różnicę wychwytujemy tylko z kontekstu.

Dodatkowo Rada Języka Polskiego dopuściła pisownię małą lub wielką literą dla nieoficjalnych nazw etnicznych: kitajec lub Kitajec, angol lub Angol, żabojad lub Żabojad, makaroniarz lub Makaroniarz.

Place, parki i mosty – koniec z małą literą

Dotychczas zapisy nazw obiektów w przestrzeni publicznej sprawiały wiele trudności. Pisaliśmy park Szczytnicki, most Pomorski, plac Grunwaldzki – małą literą pierwszy wyraz. To było wbrew intuicji i dlatego nawet dobrze wykształceni ludzie często popełniali błędy – przyznaje profesor Jan Miodek, językoznawca i współautor nowych reguł.

Od stycznia 2026 roku nazwy obiektów publicznych będziemy pisać wielką literą. Wyjątek stanowi słowo „ulica", które nadal zapisujemy małą literą.

Przykłady nowej pisowni:

• ulica Józefa Piłsudskiego (bez zmian),
• Aleja Róż,
• Park Kościuszki,
• Plac Zbawiciela,
• Most Poniatowskiego,
• Kościół Mariacki,
• Pałac Staszica,
• Zamek Książ,
• Cmentarz Rakowicki,
• Pomnik Ofiar Getta.

Zasada obejmuje wyrazy: aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz.

Nazwy lokali – wszystkie człony wielką literą

Nowe zasady dotyczą również nazw lokali gastronomicznych i usługowych. Wielką literą będziemy zapisywać wszystkie człony nazwy (oprócz przyimków i spójników).

Prawidłowy zapis od 2026 roku:

• Karczma Słupska,
• Kawiarnia Literacka,
• Hotel pod Różą,
• Bar Flisak,
• Restauracja pod Żaglami,
• Księgarnia Naukowa,
• Teatr Wielki.

Nagrody, ordery i tytuły honorowe – wielka litera dla wszystkich członów

Podobna zasada obejmie pisownię orderów, medali, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych. Wielką literą zapisujemy wszystkie człony oprócz przyimków, spójników oraz wyrazów typu „imienia".

Przykłady:

• Nagroda Rektora za Wybitne Osiągnięcia Naukowe,
• Honorowy Obywatel Miasta Krakowa,
• Medal za Długoletnią Służbę,
• Order Orła Białego.

Samochody i inne wyroby przemysłowe

Zmiana obejmie także pisownię nazw marek i modeli. Do tej pory wielką literą zapisywaliśmy nazwy firm i marek, ale już nie pojedyncze egzemplarze. Od stycznia 2026 roku zasada się upraszcza.

Przykłady:

• samochód marki Ford (bez zmian),
• pod oknem zaparkował czerwony Ford (nowa zasada).

„Nie" z przymiotnikami i przysłówkami – zawsze łącznie

Dotychczas pisownia „nie" z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym mogła być rozdzielna lub łączna, co powodowało wiele wątpliwości. Od 2026 roku zasada jest jednolita – zawsze piszemy łącznie, niezależnie od stopnia.

Przykłady:

• nieadekwatny,
• nieautorski,
• niebanalny,
• nienajlepszy (zamiast nie najlepszy),
• niegorszy (zamiast nie gorszy).

Przymiotniki od nazwisk – małą literą

Kolejna zmiana dotyczy przymiotników tworzonych od nazw osobowych zakończonych na -owski. Zapisujemy je małą literą niezależnie od tego, czy odpowiadają na pytanie czyj, czy jaki.

Prawidłowy zapis:

• dramat szekspirowski,
• koncert chopinowski,
• epoka zygmuntowska,
• koncepcja kartezjańska,
• wiersz miłoszowski.

Wyjątek stanowią archaiczne przymiotniki tworzone od imion, zakończone na -owy, -in(-yn), -ów – tu dopuszczalna jest pisownia małą lub wielką literą: jackowe dzieci lub Jackowe dzieci, poezja miłoszowa lub poezja Miłoszowa.

Cząstki -by, -byś, -bym – rozdzielnie ze spójnikami

Zmienia się pisownia cząstek -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście ze spójnikami. Od stycznia 2026 roku piszemy je rozdzielnie.

Przykład:

• Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry (nowa zasada).

„Pół" – łączna pisownia w określonych wyrażeniach

Wprowadzono łączną pisownię członu pół- w wyrażeniach typu:

• półzabawa, półnauka,
• półżartem, półserio,
• półspał, półczuwał.

Jednocześnie w określeniach typu pół-Polka, pół-Francuzka (odnoszących się do osoby) używamy łącznika.

wychowanie

Ogromne zmiany w szkolnych obiadach od września 2026 r. Będą dotyczyć ponad 6,8 mln dzieci

„Niby" i „quasi" – łącznie z małą literą

Wprowadzono jednolitą łączną pisownię cząstek niby-, quasi- z wyrazami zapisywanymi małą literą.

Przykłady:

• nibyartysta,
• quasinauka,
• quasipostępowy.

Komety – wielka litera dla wszystkich członów

Zmianie ulega zapis nazw komet – wszystkie człony będziemy zapisywać wielką literą.

Prawidłowy zapis:

• Kometa Halleya,
• Kometa Enckego.

Co z nazwami geograficznymi – Rada wycofała zmiany

Pierwotnie Rada Języka Polskiego planowała zmianę zasad pisowni nazw geograficznych. Miały one dotyczyć wyrażeń typu góra Tabor, rzeka Wisła, jezioro Śniardwy. Jednak w listopadzie 2025 roku Rada wycofała się z wszystkich modyfikacji dotyczących tej reguły. Pozostajemy przy dotychczasowych zasadach.

Nauczyciele proszeni o cierpliwość, uczniowie mają czas na adaptację

Profesor Jan Miodek apeluje do nauczycieli, by dali uczniom czas na przyswojenie nowości i nie podkreślali od razu błędów pięcioma czerwonymi kreskami. Te jedenaście zmian ma sprawić, że nasze życie stanie się prostsze – podkreśla językoznawca. Chodzi o to, by w ortografii czyhało na nas jak najmniej pułapek.

Rada Języka Polskiego zdecydowała, że zmiany zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2026 roku, by dać wszystkim osobom oraz wydawcom, autorom słowników i programów szkolnych czas na przygotowanie. Warto już teraz zapoznać się z nowymi zasadami, bo choć dotyczą one przede wszystkim konwencjonalnych reguł pisowni, ich wpływ na codzienne pisanie będzie znaczący.